«…ΦΡΟΥ-ΦΡΟΥ ΚΙ ΑΡΩΜΑΤΑ»

«Ν’ αφήνεις καλές μυρωδιές στο πέρασμά σου», συμβούλευαν οι παλιοί τους νεώτερους, περικλείοντας  στην περιεκτική  αυτή συμβουλή το νόημα της σύντομης ζωής μας. Μυρωδιές! Λέξη που προέρχεται από το αρωματικό μύρο, διαχρονική βάση αρωμάτων, και αναφέρεται σε οτιδήποτε συλλαμβάνει το αισθητήριο της όσφρησης, όχι απαραίτητα ευχάριστο και ευωδιαστό. Οι ευωδιές και τα αρώματα όμως είναι συνώνυμα του θελκτικού οσφρητικού ερεθίσματος και ουδέποτε παραπέμπουν σε δυσάρεστες οσμές. Ένα πτώμα σε αποσύνθεση μυρίζει αλλά δεν ευωδιάζει. Τα αρώματα εδώ και αιώνες συνδέονται στενά με την καθημερινότητα του ανθρώπου και αποτελούν ένα ιδιαίτερο , και απαιτητικό κλάδο της Χημείας.

Το πρώτο άρωμα με πρακτική εφαρμογή ήταν το θυμίαμα, γι αυτό και η ετυμολογία της αγγλικής λέξης perfume προέρχεται από τον λατινικό όρο «per fumus” δηλαδή «μέσω καπνού». Λογικό ακούγεται, αν λάβουμε υπόψη ότι η έκλυση αρωμάτων μέσω καύσης αρωματικών βοτάνων και ρητινών ανάγεται στους χρόνους ακμής της Μεσοποταμίας. Το λιβάνι και το μύρο αποτελούσαν πολύτιμα εμπορικά αγαθά από την αρχαιότητα. Οι Αιγύπτιοι Φαραώ αλλά και οι ρωμαίοι είχαν τα αρώματα σε μεγάλη υπόληψη. Μάλιστα πολλοί  ρωμαίοι αρωμάτιζαν τους δούλους τους, τα άλογα , τους σκύλους, τα σπίτια τους κλπ. Αντίθετα οι σκληροτράχηλοι Σπαρτιάτες τα απαγόρευαν θεωρώντας ότι δεν συνάδουν με τον ανδρισμό τους. Αλλά και ο φιλόσοφος Σωκράτης δεν έβλεπε με καλό μάτι την χρήση αρωμάτων , διότι όπως υποστήριζε η χρήση τους βοηθά στην διάκριση των ελευθέρων πολιτών από τους δούλους.⁽¹⁾ (…Αρωματικό ρατσισμό θα τον αποκαλούσαμε σήμερα)

Η παρασκευή ενός αρώματος  αποτελεί μια επίπονη εύοσμη περιπέτεια, γι αυτό και οι συνταγές τους συχνά αποτελούν επτασφράγιστο μυστικό. Οι αρωματοποιοί εκτός από γνώση πρέπει να έχει ένστικτο και φυσικά «δυνατή μύτη». Ενδεικτικά αναφέρομαι στους «μυρεψούς» που παρασκευάζουν το Άγιο Μύρο στο Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης. Το Άγιο Μύρο είναι ένα αρωματικό μείγμα 57 πολύτιμων και δυσεύρετων αρωματικών συστατικών που προέρχονται από τα πέρατα της Γης και συμβολίζουν την ποικιλία των χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος. Θα σας εκπλήξει αν μάθετε ότι ανάμεσα στα συστατικά του Αγίου Μύρου, εκτός από το παρθένο ελαιόλαδο, τον ερυθρό ξηρό οίνο και το ροδέλαιο, το οποίο προέρχεται από τη Βουλγαρία και είναι χορηγία του Πατριαρχείου της Βουλγαρίας, περιλαμβάνονται και δύο εξαιρετικά σπάνια, ζωικής προέλευσης υλικά: το άμπαρι, που προέρχεται από αποβολή γαστρικού περιεχομένου -εμετό- αχώνευτων τμημάτων της διατροφής της φάλαινας φυσητήρα και ο μόσχος, που προέρχεται από αδένα ενός είδους αρσενικού ζαρκαδιού του Θιβέτ! Η τελετουργική διαδικασία της έψησης (παρασκευής) του Αγίου Μύρου, που πραγματοποιείται κάθε δέκα χρόνια, αρχίζει τη Μεγάλη Δευτέρα στο Φανάρι, στο Κουβούκλιο του Οικουμενικού Πατριαρχείου.   Σύμφωνα με την παράδοση, ο Οικουμενικός Πατριάρχης, την Κυριακή των Βαΐων, απονέμει τους επίχρυσους σταυρούς διακονίας στους μυρεψούς, τους ειδικούς που θα παρασκευάσουν το Άγιο Μύρο, ενώ τη Μεγάλη Δευτέρα θα ανάψει τη φωτιά κάτω από τους χάλκινους λέβητες, στους οποίους θα γίνει η έψηση. Τους χάλκινους λέβητες δώρισαν στο Πατριαρχείο το 1807 οι σαράφηδες (αργυραμοιβοί) της Πόλης.⁽²⁾ Στην αρχαία Βαβυλώνα η τέχνη του αρωματοποιού ήταν καθαρά γυναικεία υπόθεση για ευνόητους μάλλον λόγους.

Επιστρέφουμε όμως στην παρασκευή του αρώματος. Κατ’ αρχήν υπάρχει το λεγόμενο υπόστρωμα, ο διαλύτης δηλαδή στον οποίο θα διαλυθούν τα αιθέρια έλαια. Το υπόστρωμα είναι αιθυλική αλκοόλη αρωματοποιίας και νερό, συστατικά που διαλύονται μεταξύ τους σε οποιαδήποτε αναλογία. Στο υπόστρωμα ο αρωματοποιός θα κληθεί να «παντρέψει» μεταξύ τους τα αρωματικά συστατικά, δημιουργώντας ένα μείγμα  που θα παράγει ένα επιθυμητό ευωδιαστό αποτέλεσμα. Αλλά δεν αρκεί αυτό. Μπορεί να συνθέσει ένα υπέροχο τελικό μείγμα, το οποίο όμως σε ελάχιστο χρόνο, να ξεθυμαίνει. Για το λόγο αυτό  ο παρασκευαστής θα προσθέσει ουσίες που λέγονται «στερεωτικά» και σκοπό έχουν να κρατήσουν το άρωμα στο δέρμα για πολλές ώρες. Οι ουσίες αυτές ενδεχομένως να είναι δύσοσμες, αλλά σε μικρές περιεκτικότητες δεν επηρεάζουν την οσμή. Τα στερεωτικά είναι συνήθως ζωικής προέλευσης, παράγονται από αδένες ζώων (π.χ. μοσχογαλή) και είναι πανάκριβες. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι ο στερεοποιημένος «εμετός» φάλαινας, γνωστός σαν γκρίζο κεχριμπάρι (ambergris) ή «άμπρα» είναι περιζήτητο στερεωτικό αρωμάτων και αξίζει μια μικρή περιουσία , με τιμές αγοράς 44.000 ευρώ ανά κιλό!  (2010). Το 2021, ψαράδες βρήκαν ένα κομμάτι άμβρας 280 λιβρών στις ακτές της Υεμένης, αξίας 1,5 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ.⁽³⁾

Εκτός από το στερεωτικό, το άρωμα ανάλογα με την ειδική του χρήση περιέχει και διάφορες «συνεργές» ουσίες. Για παράδειγμα στα «μετά το ξύρισμα» (after shave) προϊόντα προστίθεται μενθόλη, διότι δίνει την χαρακτηριστική αίσθηση δροσιάς στο δέρμα.

Το σημαντικότερο όμως συστατικό ενός αρώματος είναι τα αιθέρια έλαια. Το «μπουκέτο» των αιθερίων ελαίων στο οποίο θα καταλήξει ο αρωματοποιός αποτελεί την προσωπικότητα και τον χαρακτήρα του αρώματος. Το «μπουκέτο» λοιπόν δεν είναι εύκολη υπόθεση και  απαιτεί εξειδικευμένη γνώση,  εμπειρία, ένστικτο και ίσως ταλέντο, γι αυτό και οι «καλές μύτες» είναι περιζήτητες από την βιομηχανία αρωμάτων.

Τα αιθέρια έλαια είτε εξάγονται από φυσικές πρώτες ύλες, είτε αποτελούν προϊόντα πολύπλοκων οργανικών συνθέσεων στο εργαστήριο. Σήμερα για λόγους κόστους τα περισσότερα είναι συνθετικά. Η εξαγωγή τους από τα άνθη είναι πολυδάπανη, αν σκεφτεί κανείς ότι από 750 κιλά γιασεμιού (περίπου 4,5 εκατομμύρια άνθη), παράγεται μόνο ένα κιλό αιθέριου ελαίου. Μερικά φυτά, όπως η πορτοκαλιά, είναι γενναιόδωρα διότι αιθέρια έλαια παράγονται και από την φλούδα των πορτοκαλιών και από τα άνθη και από τα φύλλα.

Από χημική άποψη τα αρώματα προέρχονται από ενώσεις που είναι συνήθως αλδεύδες ή εστέρες. Για να αντιληφθούμε το άρωμα που αναδύει ένα μόριο πρέπει το μόριο  να είναι  μικρό (Mr<300) , λιπόφιλο, σχετικά μικρής πολικότητας και κυρίως πτητικό, δηλαδή να εξαερώνεται εύκολα από την υγρή ή στερεά κατάσταση,  σε συνήθεις συνθήκες πίεσης και θερμοκρασίας.

Είναι αναμενόμενο επομένως τα μέταλλα να είναι άοσμα δεδομένου ότι δεν είναι πτητικά. Να όμως που το Όσμιο, αν και βαρύ μέταλλο (Ar=190), πήρε το όνομά του από την χαρακτηριστική του οσμή. Ας το προσπεράσουμε όμως,  δεχόμενοι ότι η περίπτωση αυτή αποτελεί την εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα.

Όταν το αρωματικό μόριο επικαθήσει στην βλέννα της ρινικής κοιλότητας, ο εγκέφαλος με ένα αξιοθαύμαστο τρόπο που πρόσφατα αποκωδικοποιήθηκε, (Linda Buck και Richard Axel, βραβείο Νobel Ιατρικής 2004), λαμβάνει το μήνυμα. Έστω λοιπόν ότι ένα  μόριο αιθυλοβανιλίνης

που χρησιμοποιήθηκε για την παρασκευή του αρώματος   «Shalimar» του Guerlain  το 1925 , διαλύεται στην βλέννα της ρινικής κοιλότητας. Εφόσον το μόριο αυτό έχει κατάλληλη στερεοχημική δομή θα διεγείρει του υποδοχείς συγκεκριμένων οσφρητικών κέντρων. Εδώ υπάρχει σχετική εξειδίκευση, δηλαδή μια σχέση «κλειδιού-κλειδαριάς».  Έτσι,  ορισμένες μοριακές αρωματικές δομές διεγείρουν συγκεκριμένους μόνο υποδοχείς. Αν το άτομο δεν διαθέτει τους συγκεκριμένους υποδοχείς, τότε πάσχει από ανοσμία και δεν μπορεί να αντιληφθεί τις συγκεκριμένες οσμές. Επίσης όταν είμαστε κρυωμένοι και υπάρχει φλεγμονή στην ρινική κοιλότητα  ο εγκέφαλος δεν δέχεται ερεθίσματα και δεν μυρίζουμε.  Οι οσφρητικοί υποδοχείς στη συνέχεια μετατρέπουν την χημική οσμή σε ηλεκτρικό σήμα, το οποίο μέσω νευροδιαβιβαστών αποστέλλεται στον εγκέφαλο με μορφή κωδικοποιημένου μηνύματος. Αυτό γίνεται διότι κάθε οσμή ενεργοποιεί διαφορετικό αριθμό οσφρητικών υποδοχέων. Ότι όμως ο εγκέφαλος κωδικοποιεί , το αποθηκεύει και το ανακαλεί στο μέλλον. Έτσι αναγνωρίζει το άρωμα «Shalimar» ακόμη και μετά από χρόνια, όπως αναγνωρίζει την λεπτή διαφορά ανάμεσα στο άρωμα ενός γαρύφαλλο και ενός τριαντάφυλλου.⁽⁴⁾

Στην πράξη βέβαια τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα. Συγκεκριμένα αυτό που ένα άτομο αντιλαμβάνεται σαν άρωμα φράουλας, δεν είναι ένα απλό μόριο αλλά ένα πολυσύνθετο μείγμα ουσιών (600 για την ακρίβεια!!) που δίνει ένα τελικό αποτέλεσμα που ο εγκέφαλος έχει κωδικοποιήσει σαν «άρωμα φράουλας». Προφανώς υπάρχει μια βασική ουσία και δεκάδες άλλες δευτερεύουσες που συνθέτουν το συγκεκριμένο μείγμα.⁽⁵⁾

Το να εντάξουμε σε κατηγορίες τις γεύσεις είναι απλό. Τέσσερεις βασικές κατηγορίες (γλυκό, πικρό, αλμυρό, ξινό, άντε και πικάντικο ή καυτερό) και ξεμπλέξαμε. Με τα αρώματα όμως έχουμε πολυσύνθετη κατηγοριοποίηση. Μια απλή και συνήθης κατάταξη των οσμών είναι η εξής: Φρουτώδης (π.χ. οξικός αιθυλεστέρας), λουλουδάτη (ρόδο , γιασεμί..), πικάντικη (πιπεριά), ρετσινοειδής (ρετσίνι),   αηδιαστική (κλούβιο αυγό), καυστική (διάφορα οξέα) κλπ. Η λίστα φυσικά είναι ελλιπής. Πού εντάσσονται η μυρωδιά του ιδρώτα, του ψητού κοτόπουλου, των φυκιών της θάλασσας και τόσες άλλες; Ένας  άνθρωπος με φυσιολογική όσφρηση μπορεί να διακρίνει περίπου 10.000 διαφορετικές οσμές που περιφέρονται γύρω του στον αέρα. Και πρέπει να είμαστε ευγνώμονες προς την Φύση όχι μόνο για το θεσπέσιο άρωμα του τριαντάφυλλου, αλλά και για την αηδιαστική μυρωδιά του αλλοιωμένου ψαριού γιατί η δεύτερη αποτελεί πολύτιμη προειδοποίηση για τον κίνδυνο που μας περιμένει από την απερίσκεπτη κατανάλωσή του.

Ο βασικός παράγοντας που καθορίζει την οσμή είναι ενός μορίου είναι η χημική του δομή. Έτσι, η μυρωδιά φρούτων οφείλεται σε διάφορους κατώτερους εστέρες, η μυρωδιά μέντας στην μενθόλη, η μυρωδιά ψητού ψωμιού σε κυκλικές αζωτούχες δομές κλπ. Συνεπώς με μικρές σχετικά αλλαγές στην μοριακή δομή μιας χημικής ένωσης μπορούμε να πάρουμε νέες ενώσεις με διαφορετική οσμή. Π.χ. αν αυξήσουμε την ανθρακική αλυσίδα της γ-εναλακτόνης κατά δύο μόνο άτομα άνθρακα τότε η μυρωδιά της καρύδας γίνεται μυρωδιά βερύκοκου. Αν αλλάξουμε  χαρακτηριστική ομάδα , π.χ.  αντικαθιστώντας την αλδεϋδομάδα της βανιλλίνης από (CH₂CH=CH₂) παίρνουμε  ευγενόλη που έχει  το άρωμα των γαρύφαλλων. Η αλκοόλη 1-βουτανόλη έχει καυστική μυρωδιά, ενώ το αντίστοιχο καρβοξυλικό οξύ (βουτυρικό οξύ) μυρίζει σαν χαλασμένο βούτυρο ή εμετός.

Μπορούμε ακόμη πιο απλά να αλλάξουμε μόνο την στερεοδομή ενός μορίου, δηλαδή κάποια ομάδα ατόμων να την μεταφέρουμε «αριστερά» εκεί που προηγουμένως ήταν «δεξιά» στο χώρο. Πραγματικά ελάχιστες αλλαγές στην μοριακή δομή προκαλούν τεράστιες αλλαγές στο οσφρητικό αποτέλεσμα. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι η cis-3-εξενάλη έχει μυρωδιά φρέσκιας ντομάτας, η cis-2-εξενάλη έχει μυρωδιά πράσινου μήλου, η trans-2-εξενάλη έχει μυρωδιά μαύρου τσαγιού και η cis-3-εξενόλη μυρωδιά φρεσκοκομμένου γρασιδιού. ⁽⁵⁾

Τα αρώματα προκαλούν αποτελέσματα σε πεδία που δεν θα περίμενε κανείς, όπως στο ανοσοποιητικό σύστημα και επομένως στην υγεία μας. Έχει διαπιστωθεί ότι ενίοτε προκαλούν παραγωγή αντισωμάτων και συντελούν σε ένα αίσθημα ευφορίας , με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ολόκληρος σχετικός κλάδος η αρωματοθεραπεία. Σύμφωνα με μία άποψη, τα αιθέρια έλαια θεωρείται ότι αλληλεπιδρούν με τις ορμόνες και τα ένζυμα και προκαλούν αλλαγές στην αρτηριακή πίεση, τους παλμούς και άλλες σωματικές λειτουργίες. Μια άλλη θεωρία ισχυρίζεται ότι το άρωμα ορισμένων ελαίων μπορεί ενδεχομένως να οδηγεί τον οργανισμό στην παραγωγή ουσιών που καταπολεμούν τον πόνο. Δεν υπάρχουν όμως επαρκώς τεκμηριωμένες επιστημονικές μελέτες στο συγκεκριμένο ζήτημα.  ⁽⁶⁾

Μερικά στοιχεία που πρέπει να γνωρίζετε προκειμένου να επιλέξετε ένα άρωμα είναι τα εξής: Τα αρώματα πρέπει να δοκιμάζονται στο δέρμα μας και όχι στα καρτελάκια δοκιμών.  Κι αυτό γιατί η χημική συμπεριφορά του δέρματος (pH,  θερμοκρασία, ιδρώτας, μεταβολισμός) επηρεάζει σημαντικά την τελική αίσθηση του αρώματος. Ακόμη και η δίαιτα, ή οι διατροφικές συνήθειες μπορούν να επηρεάσουν την διάρκεια ενός αρώματος διότι επηρεάζουν τις μεταβολικές δραστηριότητες του οργανισμού. Επίσης χρήσιμο είναι να γνωρίζετε τις βασικές κατηγορίες αρωμάτων. Η διαφορά μεταξύ Parfume,  eau de parfume, eau de toilette και eau de Cologne είναι κυρίως η περιεκτικότητά τους σε αιθέρια έλαια διαλυμένα σε αλκοόλη περίπου 70%.  To parfume  περιέχει 15-30% αιθέρια έλαια, το eau de parfume 8-15%, το eau de toilette 4-8% και το eau de Cologne 3-5%. ⁽⁷⁾

Σήμερα η βιομηχανία αρωμάτων έχει πλέον τα χαρακτηριστικά «βαριάς βιομηχανίας». Διαθέτει τεράστια κονδύλια για έρευνα, αποκομίζει υψηλά κέρδη και απασχολεί εκατομμύρια εργαζόμενους.  Δεν είναι τυχαίο επομένως το γεγονός ότι όλα τα μεγάλα ονόματα οίκων μόδας έχουν αγκαλιάσει τον χώρο του αρώματος. Gauthier, Givenchy, Yves Saint Laurent, Calvin Klein, εκτός από υψηλή ραπτική συνθέτουν πλέον και  αρώματα που γράφουν ιστορία.  Το άρωμα ANGEL της  THΙΕRRY MUGLER ένα καινοτόμο άρωμα που βγήκε στην αγορά το 1992, ήταν το πρώτο άρωμα, το μπουκέτο του οποίου δεν περιλάμβανε κανένα λουλούδι, ενώ αντίθετα συμπεριλάμβανε νότες από γλυκίσματα όπως πραλίνα και σοκολάτα!

Το 1994 κυκλοφορεί το άρωμα ΟΚ της CALVIN KLEIN που είναι το πρώτο επώνυμο άρωμα που καταργεί κανόνες και αντιλήψεις αιώνων και φοριέται τόσο από άνδρες, όσο και από γυναίκες! Η Kate Moss πρωταγωνιστεί σε μια πρωτοποριακή καμπάνια και το άρωμα ξεπουλά από τις πρώτες ημέρες κυκλοφορίας.

Το άρωμα JOY του Jean Patou κυκλοφόρησε το 1929 , χρονιά του μεγάλου οικονομικού κραχ. Ήταν το ακριβότερο άρωμα  όλων των εποχών, δεδομένου ότι απαιτούσε 10.000 άνθη γιασεμιού και 28 δωδεκάδες τριαντάφυλλα για κάθε 30 mL. Παρά την δύσκολη εποχή που κυκλοφόρησε οι πλούσιοι το τίμησαν και έγινε ανάρπαστο.

Στα αρώματα-Θρύλους συγκαταλέγεται το Chanel No 5  στο οποίο για πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκε συνθετική αρωματική ένωση , η αλδεΰδη μεθυλο-ενδεκανάλη. Εμφανίστηκε στην αγορά το 1921 και η σύνθεσή του συνδέθηκε με τις αναμνήσεις της Coco Chanel από την παιδική της ηλικία στο Aubazine της Γαλλίας.  Ο χημικός της Εταιρείας Ernest Beau δημιούργησε μια θρυλική αρωματική σύνθεση, η οποία αποτελείται από περισσότερα από 80 συστατικά με την ίριδα, τον κρίνο της κοιλάδας, το γιασεμί και το τριαντάφυλλο να χαρίζουν την θηλυκότητα και τον αισθησιασμό στο άρωμα. Άλλωστε είναι θρυλική η απάντηση της Marilyn Monroe στην ερώτηση δημοσιογράφου «τι φοράτε το βράδυ στον ύπνο σας;». «Μια σταγόνα Chanel νούμερο 5».⁽⁸⁾

Τα αρώματα αποτέλεσαν διαχρονικά μια ενδιαφέρουσα πηγή έμπνευσης στην λογοτεχνία.  Στο πολυδιαβασμένο σκοτεινό θρίλερ  «το Άρωμα» του γερμανού συγγραφέα Πάτρικ Ζίσκιντ (Patrick-Suskind), ο προικισμένος από την Φύση με την πιο ευαίσθητη μύτη του κόσμου αρωματοποιός Ζαν-Μπατιστ Γκρενουίγ, θέτει σκοπό της ζωής του να παρασκευάσει το συγκλονιστικότερο άρωμα που μπορεί να υπάρξει, αυτό της ανθρώπινης ύπαρξης. Η αναζήτηση, με κάθε τίμημα,   αυτού του αρωματικού ιερού δισκοπότηρου, παρασύρει, μέσα από μια σκοτεινή περιπλάνηση, τον αρωματοποιό στο εφιαλτικό τέλος. Η περιγραφή της «μύτης» του ήρωα από τον συγγραφέα είναι μοναδική. «Η καθημερινή γλώσσα δεν διέθετε αρκετές λέξεις για να ονομάσει όλα εκείνα τα πράγματα, που εκείνος είχε καταχωρήσει στο μυαλό του και διέκρινε σαν μυρωδιές. Σύντομα μπορούσε να ξεχωρίσει απ’ τις μυρωδιές τους πολλά είδη ξύλου, το ξύλο του σφενταμιού, της βελανιδιάς, της φτελιάς και της αχλαδιάς, το παλιό από το νεαρό ξύλο, το σάπιο απ΄ το τριμμένο και το μουσκλιασμένο ξύλο, ξεχώριζε ακόμη και τα κομμάτια απ΄ το ίδιο ξύλο, ροκανίδια και προσανάμματα και τα ξεχώριζε απ΄ τη μυρωδιά τους τόσο καλά, όσο δεν κατάφερναν άλλοι άνθρωποι με τα μάτια τους. Το ίδιο συνέβαινε και με ένα σωρό άλλα πράγματα. Αυτό το ασπριδερό υγρό που η κυρία Γκαγιάρ έδινε κάθε πρωί στα παιδιά της, λεγόταν «γάλα». Ο Γκρενούιγ έβρισκε κάθε μέρα στο γάλα του διαφορετική μυρωδιά και γεύση, ανάλογα με το πόσο ζεστό ήταν, από ποια αγελάδα, από το τι είχε φάει αυτή η αγελάδα, πόση κρέμα του είχανε αφήσει. Δεν καταλάβαινε λοιπόν γιατί το έλεγαν κάθε μέρα «γάλα».

Ο άγγλος συγγραφέας Άλντους Χάξλεϊ (Aldous Leonard Huxley) περιγράφει με τον δικό του μοναδικό, αν και λίγο ωμό, τρόπο την διαδικασία απομόνωσης του ζωικού εκκρίματος του αιλουροειδούς Σιβέτ, στο μυθιστόρημά του “Eyless in Gaza”. «Στην Αβησσυνία έχουν φάρμες Σιβέτ. Δύο φορές την εβδομάδα, παίρνεις ένα ραβδί και πας και τσιγκλάς τις γάτες ώσπου ν’ αγριέψουν και να θυμώσουν για τα καλά. Τότε είναι που εκκρίνουν την ουσία τους. Σαν παιδιά που υγραίνουν τα βρακιά τους όταν φοβηθούν. Τις πιάνεις τότε με μια λαβίδα για να μην δαγκώνουν και παίρνεις το περιεχόμενο του μικρού σάκου που συνδέεται με τα γεννητικά τους όργανα. Το κάνεις με ένα κουταλάκι αυγού και η ουσία είναι κίτρινη και λιπαρή, σαν την κυψελίδα του αυτιού. Βρωμάει κολασμένα όταν δεν έχει αραιωθεί. Την φέρνουμε στο Λονδίνο συσκευασμένη σε κέρατο βουβάλου. Τεράστια κέρατα της Αμάλθειας, γεμάτα από ένα βρωμερό πολτό που κοστίζει 117 σελίνια η λίβρα. Αυτός είναι ο λόγος που το άρωμα είναι τόσο ακριβό. Οι φτωχοί δεν έχουν τα μέσα για να αλειφτούν με το έκκριμα της γάτας. Πρέπει να αρκεστούν με απλή ισοευγενόλη και φαινυλοξική αλδεϋδη». 

Κλείνω την αρωματική ενότητα με ένα μικρό απόσπασμα από το έργο του Τομ Ρόμπινς (Thomas Eugene Robbins) «το άρωμα του Τζιμπερμπαχ» στο οποίο τονίζεται η σημασία και η επίδραση ενός αρώματος στον ψυχισμό μας. «Συμπιεσμένα από τους αδένες αναπαραγωγής φυτών και ζώων, τα αρώματα είναι η όσφρηση της δημιουργίας, ένα σινιάλο των αναγεννητικών δυνάμεων της Γης που απευθύνεται δραματικά στις αισθήσεις μας – ένα μήνυμα ελπίδας και ένα μήνυμα απόλαυσης».

Τιμητική αναφορά στο στοιχείο της ενότητας Cr  (Chromium– Χρώμιο) : Είναι μέταλλο και αποτελεί το κύριο πρόσθετο για την παραγωγή ανοξείδωτου χάλυβα. Το μεταλλικό χρώμιο αποδείχθηκε ότι έχει υψηλή αξία, χάρη στην υψηλή του αντίσταση στη διάβρωση και σκληρότητα. Το εξασθενές χρώμιο (Cr⁶⁺) είναι πολύ τοξικό , με συνέπεια οι εγκαταλελειμμένες   τοποθεσίες παραγωγής (ή και επεξεργασίας) χρωμίου συχνά να απαιτούν (ειδικό) «περιβαλλοντικό» καθαρισμό. Αντίθετα το τρισθενές χρώμιο αποτελεί πολύτιμο ιχνοστοιχείο ή έλλειψη του οποίου  μπορεί να οδηγήσει σε κακό έλεγχο του σακχάρου στο αίμα και υψηλότερο κίνδυνο διαβήτη και καρδιαγγειακών παθήσεων.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

1.  Ρεμπέκα Κουπ, τα τέσσερα στοιχεία, εκδ. αβγό.

2. https://www.sansimera.gr/articles/1468

3. Wikipedia,  λήμμα «Άμβρα».

4. Ανθούλα Χατζημπαλόγλου, «Η χημεία των αρωμάτων» , Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 2011

5. Αναστάσιος Βάρβογλης, «Χημεία και καθημερινή ζωή», εκδ. κάτοπτρο.

6. www.iatronet.gr,  «αρωματοθεραπεία».

7. Κυριάκος Ζέπος, «Περί αρωμάτων και της δημιουργίας τους» εκδ. Πολιτεία, 2019

8.   CNN Greece, αρθρο, «οι συναρπαστικές ιστορίες πίσω από τα θρυλικά αρώματα’, 29/1/2021.

9. Αναστάσιος Βάρβογλης, «Η λογοτεχνία της Χημείας» εκδ.  κάτοπτρο.

Το άρθρο είναι αναδημοσίευση από το βιβλίο του Τζιανουδάκη Λεωνίδα «ΑΠΟ ΜΙΚΡΟΣ ΜΙΣΟΥΣΑ ΤΗ ΧΗΜΕΙΑ – Η ΧΗΜΕΙΑ ΑΛΛΙΩΣ» εκδ. Carpe Librum, Αθήνα, 2025. Επιτρέπω την χρήση του μόνο για διδακτική αξιοποίηση.